2 DULA, 2 TANGHAL TULA AT 2 PANGKATANG AWIT (ang nadaluhan ko sa ikalawang araw ng Pasinaya 2026)

2 DULA, 2 TANGHAL TULA AT 2 PANGKATANG AWIT 

(ang nadaluhan ko sa ikalawang araw ng Pasinaya 2026)

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tigtatatlumpung minuto ang bawat pagtatanghal. Ito ang ikalawang araw ng pagdalo ko sa Pasinaya 2026. Maaga pa lang ay pinlano ko na ang pupuntahan. Sa unang araw ay naroon ako sa Cultural Center of the Philippines (CCP), at ngayon naman ay nasa dalawang lugar sa Intramuros - sa Centro de Turismo at sa Bahay Tsinoy. Sa umaga ay pagbigkas ng mga tula ng mga babaeng makata. At sa hapon ay ang pagbigkas ng tula ng mga makata ng Tres-Siyete.

Mag-iikasampu na ng umaga nang makarating ako sa Centro de Turismo sa Intramuros, Maynila. Pagkasulat ko sa attendance sheet ay sinabihan agad ako ng nasa information na magsisimula na. Kaya dali-dali akong pumasok at umupo. Maya-maya ay nagsimula na ang pagtatanghal. Apat na babaeng makata ng LIRA (Lingangan sa Imahen, Retorika at Anyo) ang bumigkas ng kani-kanilang piyesa.

Dahil maaga pa naman upang magtungo sa Bahay Tsinoy para sa isa pang pagbigkas ng tula, di muna ako umalis at nakinig muna sa pagtugtog ng Manila Symphony Junior Orchestra. Masarap sa damdamin ang kanilang tinugtog.

Matapos iyon ay lumabas na ako't kumain muna sa katabing 7/11. At kalahating oras pa bago alauna ay naroon na ako sa Bahay Tsinoy. Umupo muna, at maya-maya lang ay nakita na ako ng isa sa mga magtatanghal - ang makatang si Glen Sales. Walo sila sa Angono Tres-Siyete Society ang nagtanghal, ang isa'y nagpaliwanag ng kasaysayan ng Tres-Siyete, at ang pito'y bumigkas ng tula.

Matapos ang kanilang pagtatanghal ay binigyan ako ni Glen ng kanyang chapbook ng mga tula, at binigyan ko rin siya ng dalawa sa libreto ko ng mga tula at salin. Nakabili rin sa akin ng libretto sina Luis Amante ng Tres-Siyete at Beverly Siy ng CCP. Maraming salamat sa suporta.

Sumunod na nagtanghal ay ang UE Drama Company ng dulang may pamagat na "Ang Daigdig, Sa Kanyang Dulang Astig".

Matapos iyon ay bumalik na ako sa Centro de Turismo, at naabutan kong umaawit ang pangkat na Koro Ilustrado, na may dalawampung mang-aawit. Sumunod doon ay ang pagtatanghal ng UE Drama Company ng dulang "Maria Sibol, Ang Natatanging Batang Diwata."

Dalawang dula ang napanood ko na kapwa mula sa UE Drama Company, dalawang pagbigkas ng mga tula ng makatang LIRA at ng Angono Tres-Siyete Society, at pagtatanghal ng musika ng Manila Symphony Junior Orchestra at ng Koro Ilustrado.

Wala nang mga sumunod na pagtatanghal sa Centro de Turismo at sa Bahay Tsinoy, kaya naglakad na ako upang sumakay ng dyip pauwi. Hindi ko na sinubukang magtungo pa sa CCP dahil bukod sa malayo ay baka di ko maabutan ang ibang pagtatanghal.

Sa ganyan ko ginugol ang araw na ito, ang pagsuporta sa mga nagtatanghal, kumikilos ng tapat, malikhain, mapagmahal at mahilig sa gawaing sining.

SALAMAT SA PASINAYA 2026

ako'y taospusong nagpupugay

sa lahat ng nagbibigay-buhay

sa pamamagitan ng kanilang

pagtatanghal sa Buwan ng Sining

ako'y lubos na sumusuporta

bilang isang makata ng masa

upang buhayin ang mga sining

sa bayang hirang, lahing magiting

sa mga kaibigang makata

sa taga-Angono't taga-LIRA

sa mga estudyanteng dumalo

sa masa at sa tulad kong balo

sa kabila ng problema't isyu

at kurakutan sa bansang ito

patuloy na itanghal ang sining

na nagbibigay-buhay sa atin

02.08.2026

Pagdalo sa unang araw ng Pasinaya 2026

PAGDALO SA UNANG ARAW NG PASINAYÀ 2026

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dalawang mahahalagang okasyon ang aking pinuntahan ngayong araw, Pebrero 7, 2026. Una's sa 2nd Tour of Historic Pasig, na tinalakay sa naunang sanaysay. Nakaalis ako roon sa Bahay na Tisa sa ganap na 1:45 pm kung saan kami kumain.

At ang ikalawa'y itong Pasinayà 2026, na isang pambansang aktibidad dahil Buwan ng Sining. Halos 3:15 pm na ako nakarating sa Cultural Center of the Philippines (CCP). Mahal din ang pamasahe sa traysikel at nais akong singilin ng P100 patungong CCP galing sa kanto ng Vito Cruz at Taft. Mabuti't hawak ko ang P50 ko, at sinabi ng barker na hanggang Roxas Blvd. iyon at hindi na tatawid. Kaya P50 ang binayaran ko sa traysikel.

Tinawid ko na ang Roxas Blvd. patungong CCP at hinanap agad ang Tanghalang Ignacio Jimenez. Sa rehistrasyon ay dapat mag-ambag kahit magkano. P50 na papel ang inambag ko, at mabuti't pulos barya ang nasa bulsa ko.

Gayunpaman, hindi ko na naabutan ang puntirya kong daluhan ng ikalawa ng hapon - "Ang Babae Bilang Makata" ni Agatha Palencia Bagares sa lugar-palihan na Pandayan B. Ang naabutan ko'y "Anong sey/say mo? Ang Sining ng Pagsasalin" ng Kagawaran ng Filipino ng University of Asia and the Pacific ng ikatlo ng hapon. At ang sumunod na palihan ng ikaapat ng hapon na pinamagatang "Write and Draw: A Komiks Workshop" nina Bambi at Roland Amago, o tinatawag nilang Amagination.

Bagamat di ko naabutan ang pagtatanghal ng "Ang Babae Bilang Makata" ay napakapalad kong nadaluhan ang "Open Mic Session with Ricky Lee" ng ikalima ng hapon sa Tanghalang Ignacio Gimenez auditorium. Doon ay binigkas ng labintatlong katao ang mga nagustuhan nilang excerpt o maiikling sanaysay na nagustuhan at nakaantig sa kanila sa pagbasa ng mga aklat ni Ricky Lee.

Sa ganyan ko binuo ang araw ko. Dalang aktibidad, dalawang mahahalagang aral sa akin. Maraming salamat.

naglakbay-aral sa makasaysayang Pasig

ang aking dinaluhan ng buong umaga

mula roon sa Bahay na Tisa sa Pasig

ay bumiyahe agad patungong C.C.P.

upang madaluhan naman ang Pasinaya

na pawang aktibidad sa Buwan ng Sining

nais kong ipakita ang aking suporta

bilang abang makata't isang malikhain

manunulat ng kwento, sanaysay at tula

nais suportahan ang ibang manlilikha

sa sining, tula man, dula't iba pang akda

sa aking panonood ay natutong sadya

mabuhay ang Pasinaya Twenty-Twenty Six

kayraming aktibidad na talagang siksik

tunay na inspirasyon sa aking panitik

nang makalikha ng akdang nakasasabik

02.07.2026

Paglahok sa 2nd tour of historic Pasig

PAGLAHOK SA 2ND TOUR OF HISTORIC PASIG

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isa ako sa nagkainteres na lumahok nang makita ko ang anunsyo ng Samahang Pangkasaysayan ng Pasig (SPP) sa pesbuk. Agad akong kumontak at sinabing nais kong sumama. Agad naman silang tumugon.

Pebrero 7, 2026, madaling araw pa lang ay gising na ako. Hindi ako dapat mahuli sa usapan. Maaga ako sa kitaan sa Plaza Rizal, at dumating ako roon bago mag-ikawalo ng umaga at umupo sa naroong mahabang bangko at naghintay. Ilang sandali  pa'y dumating na sila at agad akong nagpakilala.

Naghintayan pa ng mga dadalo. At nang kumpleto na ay lumakad na kami. Una naming pinuntahan ang Guanio Ancestral House na malapit lang sa Plaza Rizal. Nag-usap muna kami sa bungad ng tahanan hinggil sa kasaysayan ng nasabing lugar, na umano'y dating Cuartel ng mga Guardia Sibil sa Pasig noong panahon nina Gat Andres Bonifacio. Mahalaga ang kasaysayang ito dahil dito nakuha ng mga Katipunero, sa pangunguna ni Heneral Valentin Cruz, ang labimpitong armas mula sa mga Kastila noong magsimula ang Rebolusyong 1896. Kilala ang pangyayaring iyon bilang Nagsabado sa Pasig.

Inanyayahan kaming umakyat sa ikalawang palapag. Naroon ang isang painting ni Felix Resurrection Hidalgo na kasabayan ni Juan Luna.

Sumunod ay nagtungo kami sa eskwelahang Colegio Del Buen Consejo at nagtungo sa museo nito.

Sumunod ay nagtungo kami sa Plaza Bonifacio, na ang estatwa ni Bonifacio ay nakasakay sa kabayo, kung saan may nakasulat na CENOTAPH, na ibig sabihin daw ay bantayog ng mga bayaning nagbuwis ng buhay para sa bayan subalit di ang katawan ay di na natagpuan.

Sunod ay pinuntahan ang simbahan ng Pasig at nakita ang mga naka-displey na limang kampana nito. Naroon din ang estatwa ni Padre Fray Manuel Blanco, na dating kura paroko ng Pasig, at may-akda ng saliksik at pag-aaral sa higit 1,200 na katutubong tanim o ispesye sa bansa o Flora de Filipinas.

Umakyat sa museo ng simbahan, at nakita ang naka-displey na lumang mekanikal na orasan na gamit para sa oras ng pagkalembang ng kampana. Subalit di na kami nakaakyat pa sa kampanaryo.

Umuulan noon, kaya nagtungo muna kami sa Museo ng Pasig at doon nagpatila ng ulan. Subalit umakyat na rin kami sa museo kung saan naroon ang estatwa ng Mutya ng Pasig. Naka-display din doon ang mga kilalang tao mula sa Pasig, tulad nina Lope K. Santos, mag-asawang National Artists na sina Lamberto at Daisy Abellana, national artist for music Ramon Santos, Senate President Jovito Salonga, Senador Rene Saguisag, at iba pa. Mahaba-haba rin ang talakayan doon.

Natalakay din na ang Pasig dati ay bahagi ng Caloocan. At nang maisyu ang Philippine Commission Act 137 ay nalikha ang lalawigan ng Rizal na ang kapitolyo ay Pasig. Sa Rotonda raw umiikot pabalik ang sasakyang Tranvia. At ang Santa Rosa sa Pasig ay dating isla.

Sunod ay pinuntahan namin ang tahanan ni Heneral Valentin Cruz, kung saan idinaos doon ang pulong ng mga Katipunero, isang pangyayaring tinawag na Asamblea Magna, kung saan dumalo roon sina Gat Andres Bonifacio, Gat Emilio Jacinto, Heneral Emilio Aguinaldo, Heneral Valentin Cruz, at iba pang mga pinunong Katipunero.

Ayon sa kasaysayan, noong Mayo 3, 1896, isang pangkalahatang pagpupulong sa mga pinuno ng Katipunan na ipinatawag ni Supremo Andres Bonifacio ang ginanap sa Pasig, na idinaos sa bahay ng lokal na pinuno ng Katipunan na si Valentin Cruz. Tinawag ang papupulong na iyon na "Asamblea Magna" na isa marahil sa pinakamahalagang pangyayari sa kasaysayan ng Katipunan. Ito na rin yata ang huling pag-uusap nina Gat Andres Bonifacio at Heneral Emilio Aguinaldo bago magsimula ang himagsikan, at mapatay si Bonifacio. (Wala sa Tejeros Convention si Aguinaldo).

Nakapanayam pa ni Dean Carlos Tech si Heneral Valentin Cruz hinggil sa naganap na Nagsabado sa Pasig, at ang labimpitong armas na nakuha sa mga Kastila ay dinala ng mga Pasigenyo kinabukasan sa Labanan sa San Juan, na kilala ngayon sa kasaysayan na Pinaglabanan.

Pagkagaling sa tapat ng bahay ni Heneral Vakentin Cruz ay nagtungo na kami sa Bahay na Tisa, kung saan ito ang bahay ng bagong henerasyon ng pamilya Tech. Isa ito sa pinakamatandang bahay sa Pasig na nakatayo pa rin hanggang ngayon. Panahon pa ng pananakop ng mga Kastila nang ito'y maitayo. Ang itsura ng tahanan ay para bang ang pinagsyutingan ng huling bahagi ng pelikulang Oriang, na ginampanan nina Lovi Poe at Gina Pareno.

Mahaba pa ang talakayan sa nasabing tahanan, at doon na rin kami nananghalian. Natapos kami roon bandang ala-una y medya ng hapon.

Taospuso akong nagpapasalamat sa Samahang Pangkasasayan ng Pasig (SPP) at naging kalahok ako sa ganitong pagtitipon - and 2nd Tour of Historic Pasig. Kung mayroon pang mga ganitong walking tour at kakayanin lang ng oras ko ay tiyak na dadalo ako. Mahalaga ang mga natututunan sa kasaysayan, na maaari ring maibahagi sa iba.

ANG IKALAWANG LAKBAY-ARAL HINGGIL SA MAKASAYSAYANG PASIG

isa lamang ako sa mga tumugon

hinggil sa kasaysayan ng Pasig noon

salamat, nakadalo sa pagtitipon

maraming natuto sa kaygandang layon

pinuntahan ang bahay na dating Cuartel

na kinampuhan ng mga Guardia Civil

na mga tao ng mga mapaniil

buti't Katipunero sila'y nasupil

nakinig sa kanilang mga historya

habang aking tangan ang kwaderno't pluma

nakipagtalakayan, napuntahan pa

ang ginanapan ng Asamblea Magna

sa Bahay na Tisa pa nananghalian

isa sa pinakamatandang tahanan

sa Pasig, pesante'y ito ang puntahan

sa nakikibaka'y ito ang kanlungan

ang ganitong lakbay-aral ay mabuti

pagkat Pasig ay maipagmamalaki

dama ang tinahak ng mga bayani

sa pagsama rito'y di ka magsisisi

02.07.2026

Sarado na ang Fiesta Carnival

SARADO NA ANG FIESTA CARNIVAL

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nitong Pebrero ko lang napansin na sarado ang Fiesta Carnival sa Cubao. Pebrero 2 ng bandang ikaanim ng gabi ay dadaan sana ako roon upang tumambay muli at magmuni-muni subalit sarado iyon. Mukhang hindi nagbukas ng buong araw.

Ngayong Pebrero 4, ikalima ng hapon, napadaan ako sa Fiesta Carnival, subalit sarado uli iyon. Nagsara na ba ang Fiesta Carnival dahil ba lugi sila? O ire-renovate ang pasyalang iyon? Subalit matagal pa ang Pasko upang i-renovate at muling mapasyalan iyon ng maraming tao.

Dahil sa pagsasara nito, tiyak wala na namang trabaho ang mga amusement staff. Kung kontraktwal sila, baka walâ silang separation pay, di tulad ng mga regular. Saan kayâ lumipat ang mga nagtitinda ng palamig, siomai, fishball, at ibá pang kakanin?

Napakalawak ng loob ng Fiesta Carnival na habang nakaupo ako noon sa isang bangkô, nakita ko ang pagdaan ng  mga tao. Kaunti lang ang naglalaro. Paisa-isa. Sa limang mesa ng bilyaran, may tao sa isa o sa dalawang lamesa lang. Sa bowling na may anim na lane, minsan, sa isang lane lang may naglalaro. Minsan, may mga batang sumasakay sa sumasakay sa mga palaruan, tulad ng tsubibo. Minsan, pamilya, magkaklase. Subalit di talaga napupuno. Mabibilang mo sa daliri ang mga sumasakay sa mga sinasakyan at naglalaro. Kayâ marahil isinara muna. Di gaya noong panahon ng kapaskuhan, maraming tao. Bakasyon na kasi.

Noong nagsisimula pa lang ako bilang pultaym na tibak ay nakapaglarô pa ako bandang late 1990s sa lumang Fiesta Carnval ng rifle shooting nang ilang beses kung saan naiuuwi ko pa ang tinamaan kong target na kartong may bilog. Di ko na napansin nang magsara iyon.

Nagisnan ko na lang na ito na'y naging pamilihang Shopwise, kung saan ilang beses din kaming namili ni misis ng mga gamit. At nang maitayo ang Gateway 2 ay lumipat na roon ang Shopwise at ang pumalit muli ay ang binuhay na Fiesta Carnival.

Ilang beses din kami ni misis nagtungo sa muling bukas na Fiesta Carnival, kumakain doon, subalit hindi nakapaglarô, maliban sa booth ng kantahan, na ilang beses din kaming kumanta. Nang mamatay siya sa ospital, nalimutan ko na ang Fiesta Carnival. Subalit minsan, binabalik-balikan ko iyon at doon nagninilay. Mag-isa na lang akong nagtutungo sa Fiesta Carnival.

Madalas, pag tumambay ako ng alas-sais ng gabi, di ko na namamalayang alas-otso na pala. Napasarap sa pagninilay. Saka lang ako tatayo pag naiihi na. Malayò pa naman ang CR sa kinauupuan ko. Kayâ pagkagaling ko ng CR, oras na upang umuwi at maglakad ng higit isang kilometrong layo pauwi ng bahay. Oo, naglalakad akong pauwi dahil ang presyo ng pamasahe sa tricycle ay katumbas ng dalawang order na kanin.

Ngayon, sarado na ang Fiesta Carnival. Nawalan na ako ng tambayan sa sentro ng Cubao. Nawalan ng pahingahan pag pagod ang katawan. Nawalan ng lugar kung saan ako nakakapagsulat. Nawalan ng pasyalan kung saan nakakalikha ako ng mga tula.

Sa Facebook page ng Fiesta Carnival, sinabi naman doong temporarily closed starting February 1,2026 ang Fiesta Carnival upang bigyang daan ang renobasyon. Ibig sabihin, magbubukas din itong muli. Mababasa iyon sa kawing na https://www.facebook.com/share/17pTz4vfDY/. 

O, Fiesta Carnival, naging bahagi ka na

ng aking buhay, namin ni misis, ng masa

nang mawalâ siya, nakalimutan kita

pansamantala, bagamat nakaukit ka

sa pusò, na tambayan naming mag-asawa

sana, ang Fiesta Carnival pa'y manatili

di lamang pagbibigay ng saya ang mithi

kundi nakasama sa ligaya't pighati

at may henerasyon pang naging kabahagi

sa pusò ng Pilipino'y mamamalagi

02.04.2026

Tatlong nakadaupang palad na kongresista laban sa korapsyon

3 NAKADAUPANG PALAD NA KONGRESISTA LABAN SA KORAPSYON

Maikling anekdota ni Gregorio V. Bituin Jr.

Noong kinakampanya ko ang Disyembre 9, World Anti-Corruption Day, upang kumilos ang tao o magrali laban sa korapsyon, tatlong kongresista ng party list ang aking nakasalamuha. Ito'y sina Kamanggagawà Partylist Rep. Elijah San Fernando, FPJ Panday Bayanihan Partylist Rep. Brian Poe, at Kabataan Partylist Rep. Renee Co. Mga bata pa at unang naupo sa pwesto na nanalo nitong Halalan 2025.

Nagkita kami ni Rep. Eli Fernando noong Nobyembre 8, 2025 sa Pasig nang maging tagapagsalita siya sa ginanap na Musika, Tulâ at Sayaw Laban sa Korapsyon, at ako naman ay isa sa mga naimbitahang tumulâ. Agad niyang bungad sa akin nang magkita kami ay "Condolence". Ibig sabihin, kahit matagal na kaming di nagkikita ay nalaman pala niyang namatay ang aking asawa. Mahigit sampung taon din marahil kaming di nagkita at nagkausap. Nasa kilusang estudyante pa siya noon nang makasama siya sa ilang pagtitipon.

Una kong nakadaupang palad si Rep. Brian Poe noong Disyembre 8, 2025 sa ginanap na Urban Poor Solidarity Week sa Commission on Human Rights (CHR). Ang nasabing pagtitipon ay pinangunahan ng Alyansa ng Maralita para sa Katiyakan sa Paninirahan (AMKP). Bukod sa tampok na isyu ng malupit na Republic Act 12216 na idedemolis ang mga maralita sa loob ng sampung araw at may police power na ang NHA, sa open forum ay sinabi ko kay Kongresman Poe na kung maaaring magpasa siya ng resolusyon na kinikilala ang Disyembre 9 bilang International Anti-Corruption Day sa Pilipinas. Kinabukasan ay nai-file kaagad niya sa Kongreso ang House Resolution 561. Makikita ang balita sa kawing na: https://businessmirror.com.ph/2025/12/09/solon-files-reso-marking-international-anti-corruption-day-calls-for-stronger-institutional-accountability/. Maraming salamat po, Kongresman Poe!

Si Rep. Renee Co ay nabigyan ko naman ng aking 40-pahinang libretong may pamagat na "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon" sa forum hinggil sa International Anti-Corruption Day noong Disyembre 9, 2026 sa Eastwood Richmonde Hotel, sa QC, kung saan ang Commission of Human Rights ang nanguna rito. Naging tagapagsalita si Rep. Co sa nasabing talakayang ang tema ay "Upholding Integrity: A National Forum on Corruption and Human Rights." Maghapon ang nasabing forum subalit hanggang tanghali lang ako roon dahil nagtungo naman ako sa CHR para sa nakatakdang launching ng nasabing booklet.

Kina Rep. Eli San Fernando, Brian Poe at Renee Co, na mga kinatawan ng bayan sa Kongreso, sana'y talagang mapanagot ang mga kurakot! At magpatuloy sana kayo sa pagtatanggol sa kapakanan ng mga malilit at pinagsasamantalahang sektor sa lipunan. Mabuhay kayo!

ang tatlong bata at baguhang kongresista

ay aking nakadaupang-palad talaga

nang Anti-Corruption Day ay kinakampanya

upang Disyembre 9 ay magrali ang masa

nakasalamuha sa isyu ng korapsyon

tila ba ito'y isa kong malaking misyon

talagang dapat may managot at makulong

dahil mismong pondo ng bayan ang dinambong

magpatuloy kayo sa inyong katungkulan

ipagtanggol ang mga aping mamamayan

lumikha ng batas para sa kapakanan

ng inaapi't pinagsasamantalahan

pagpupugay, Kongresman Eli San Fernando,

Kongresman Brian Poe, Kongreswoman Renee Co!

patuloy na maglingkod at gawin ang wasto!

at h'wag tumulad sa mga ganid na trapo!

02.01.2026

Pangarap na pagkathà tulad ng Lord of the Rings

PANGARAP NA PAGKATHÂ TULAD NG LORD OF THE RINGS

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

“I wish it need not have happened in my time," said Frodo.

"So do I," said Gandalf, "and so do all who live to see such times. But that is not for them to decide. All we have to decide is what to do with the time that is given us.”

― J.R.R. Tolkien, Lord of the Rings

Nais kong lumikha ng nobelang tulad ng Lord of the Rings ni J.R.R. Tolkien. Subalit gamit ang mga karakter sa mitolohiyang Pilipino.

Mabuti't nabili ko sa murang halaga ang ikatlong aklat ng tatlong seryeng Lord of the Rings ni J.R.R. Tolkien - ang Return of the King. Nagsimula iyon sa pahina 747, sa Book Five, at nagtapos sa pahina 1178, Book Six. Ibig sabihin, nasa unang dalawang aklat (The Fellowship of the Rings, at Two Towers) ang mulâ pahina 1 hanggang pahina 746, kung saan naroon ang Book One hanggang Book Four.

Isa itong pagbabakasakali. Pag nagustuhan ng mambabasa at naging mabenta ang aklat, baka kumita ng limpak na salaping maaaring maging pambayad sa milyong utang. Pagbabakasakaling magawâ ang pinapangarap kayâ dapat ituloy at pagsikapan ang balaking ito. Oo, ito'y isang pagbabakasakali.

Sa ngayon, binabasa ko ang aklat. Napanood ko na sa sinehan noon ang tatlong serye ng Lord of the Rings. Kayâ kahit hindi ko pa nabasa ang una't ikalawang aklat at bigla na lang lumaktaw sa ikatlong aklat, patuloy lang ang pagbabasa. Saka na basahin ang iba pa pag may nabiling kaya ng bulsa.

'Yung pangatlong aklat lang kasi ang meron sa nabilhan kong bookstore, at mura kong nabili, kaya tiyaga lang. Sa ibang book store ay mahal ang aklat kaya hindi ko mabili.

Ang mahalaga ngayon ay matutunan ko ang estilo ng pagsulat ni J.R.R. Tolkien, ang pagbabanghay, ang mga diyalogo, ang kanyang malikhaing paglalarawan, at pagkukwento.

Mabuti't nakabili rin ako ng aklat na "Mga Kagila-gilalas na Nilalang" ni Edgar Calabia Samar. At ang ilan sa mga karakter doon ang nais kong maging tauhan sa naiisip kong kwento o nobela. O maaari rin akong lumikha ng ibang karakter na wala pa sa mga aklat o komiks.

Subalit naroon pa rin ako sa prinsipyong walang isang bida sa aking mga kwento kundi ang bida ay ang taumbayan. Tulad ng karanasan sa People Power, na taumbayan ang dahilan kayâ iyon nagtagumpay. Walang hari. Walang kaharian kundi malayang bayan.

Kailangang paganahin ang harayà o imahinasyon upang makalikha ng kwento ng mga pakikipagsapalaran ng mga tauhan. Kailangang mag-umpisa kahit sa isang pangungusap muna hanggang maging talatà. Hanggang makathâ ang unang tatlo o limang talatà. Hanggang maging unang kabanatà.

Hanggang makathâ ang iba pang kabanatà. Hanggang matapos ang nobela. Matagal na panahon ang kailangan subalit nais kong matapos ito sa lalong madaling panahon. Saka pag-isipan paano iyon malalathalà.

Nawa'y masigasig ko itong magampanan at maisulat sa pamamaraang kaaya-aya sa mga mambabasa. Nawa'y maging matagumpay ako sa larangang ito.

Ako'y isang makatang nais maging nobelista

kaya sa ngayon ay patuloy pa ring nagbabasa

ng mga akdang sadyang tumatak sa mambabasa

nagbabakasakaling makagawa ng nobela

Nagbabakasakali dahil sa maraming utang

pagiging malikhain nawa'y maging kaganapan

bakasakaling pag ang madla'y tinangkilik naman

ang kathang nobela, mga utang ko'y mabayaran

Kaya sana'y mapasigla't gumana ang harayà

na mabayaran ang milyong utang yaong adhikà

lalo na't pagsusulat yaring kasanayang sadyâ

sana'y magbunga ng tagumpay ang pagtitiyagâ

O, mambabasa, sana po ay tangkilikin ninyo

ang aking magiging nobela pag nasulat ito

pagkat kayo lamang ang tangi kong kakampi rito

ngayon pa lamang ay nagpapasalamat na ako

01.31.2026

Ang katalinuhan ng mabagal na pagong

ANG KATALINUHAN NG MABAGAL NA PAGONG

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Mahusay ang mabagal na pagong. Marami nang magkwento nito.

Kahit ang pambansang bayaning si Gat Jose Rizal nga'y kumatha ng klasikong pabulang Ang Pagong at ang Matsing. Ito ang pinagmulan ng kawikaang "tuso man ang matsing, napaglalalangan din."

Bata pa ako'y napanood ko na si Pong Pagong at Kiko Matsing sa palabas na Batibot na parang Sesame Street sa Amerika. Batay din ang karakter nila sa kathâ ni Dr. Rizal.

Napanood ko rin noon ang Teenage Mutant Ninja Turtles na apat silang ipinangalan sa mga sikat na pintor na sina Michaelangelo, Leonardo, Donatello at Raphael.

Kilala ang pagong na mabagal maglakad, subalit matiyagâ. Sa pabulang Ang Pagong at ang Kuneho ni Aesop, naghamunang magpabilisang makarating sa itinakdang dulo o finish line sina Pagong at Kuneho. Subalit nauna si Pagong na marating ang dulo o finish line dahil sa kanyang tiyaga habang ang mabilis tumakbong si Kuneho ay namahinga pa sa kalagitnaan. Nadaanan siya ni Pagong na natutulog. Nang magising si Kuneho, nasa finish line na si Pagong. Ang aral doon, maging matiyagâ at huwag maging mayabang.

Nabasa ko rin ang pabulang Ang Pagong at ang Kalabaw. Naalala ko tuloy noong aking kabataan na sinasambit noon ang sikat na awit o tula na Pen Pen de Sarapen. Dahil nakasulat doon si Kalabaw. Basahin natin:

Pen-pen, de sarapen

De kutsilyo, de almasen

Haw-haw de karabaw, batutin

Sipit namimilipit

Gintong pilak namumulaklak

Sa tabi ng dagat

Ano nga ba ang kwento nina Pagong at Kalabaw? Ayon sa nabasa ko, naghahanap si Kalabaw ng tubig na maiinom at nais siyang tulungan ni Pagong. Ituturo daw ni Pagong ang pinakamalapit na bukal.

Subalit naisip ni Kalabaw na napakabagal ni Pagong, tulad ng Susô dahil pasan nila ang kanilang bahay. Kayâ paano niya susundan si Pagong kung mabagal itong maglakad. Uhaw na si Kalabaw. Ngunit nasaktan si Pagong sa sinabi ni Kalabaw.

Kayâ hinamon niya si Kalabaw sa isang paligsahan kung sino ang unang makarating sa dulo ng pitong burol. Ayaw ni Kalabaw subalit sinabihan siyang duwag ni Pagong pag hindi siya pumayag at mababatid iyon ng iba pang hayop.

Kayâ pumayag si Kalabaw. Kinausap naman ni Pagong ang iba pang Pagong upang mag-isip ng istratehiya. Magaganap ang paligsahan sa loob ng tatlong araw upang maimbitahan pa ni Kalabaw ang kanyang mga kaibigang sina Baka, Tamaraw at Kambing. Kinausap naman ni Pagong ang pito sa kanyang mga kaibigang pagong upang hatiin ang karera. Nagkasundo silang lahat na gapiin si Kalabaw.

Sa araw ng karera, nagkita sila malapit sa unang burol. Nang magsimula ang karera, naglakad-lakad na si Kalabaw. Di na siya tumakbo dahil tingin niya'y mabagal naman si Pagong. Di nagtagal ay nawala sa kanyang paningin si Pagong habang naglalakad siya palayo. Nang marating niya ang tuktok ng unang burol, nagulat siya nang makita si Pagong. Tumalon-talon pa si Pagong nang makita niya si Kalabaw at bumaba na ng burol.

Nagulat, napatakbo na si Kalabaw upang makarating agad sa ikalawang burol. Aba'y naroon na si Pagong!

Kumaripas ng takbo si Kalabaw patungo sa ikatlong burol. Muli, lumitaw si Pagong sa tuktok ng burol!

Ganoon pa rin ang nangyari sa mga pinuntahan pa niyang burol. Nang marating ni Kalabaw ang ikapitong burol, hingal-takbo na siya! Subalit naroon na si Pagong, nauna na kay Kalabaw. Nagwagi si Pagong!

Napag-isip ni Kalabaw na di siya dapat natalo kay Pagong. Sa kanyang inis, sinipa niya nang napakalakas si Pagong na nasa ikapitong burol, kaya lumipad ito sa ere! Ngunit dahil matigas ang balat ng mga pagong, hindi ito nasaktan. Subalit si Kalabaw ang nasaktan! Habang umaaringking sa sakit si Kalabaw, tiningnan niya ang kanyang kuko! Nahati ito sa dalawa. At iyon ang dahilan kung bakit ang mga kalabaw ay may hati sa kuko.

Dito'y ipinakita ni Pagong ang kanyang talino, habang akala ni Kalabaw ay isang pagong lang ang kalaban niya. Kung alam lang niya, sa pitong pagong siya nakipagpaligsahan. Pinagtulungan na pala siya!

May pagkakatulad ang kwentong Ang Pagong at ang Kalabaw sa isa pang pabulang Pilipino mula sa Cordillera, na nabasa ko rin. Iyon naman ay sa pagitan ng Kuneho at Susô (The Rabbit and the Snail). Gayon din ang banghay ng kwento, at ang marami ring susô ang tumulong sa kanilang kaibigang susô  na hinamon ng karera ng kuneho.

Kaya tama ang sinabi ni Dr. Jose Rizal, "Tuso man ang matsing ay napaglalalangan din" o naiisahan ng pagong. Tulad ng inilarawan ni Aesop at ng isang kwentong Pinoy. Mabagal man dahil pasan ang bahay, kung mag-isip ay matalinong tunay.

kaybagal man, kayhusay ni Pagong

mataktika't talagang marunong

ikinwento na ni Aesop noon

na sadyang mababasa pa ngayon

kwentong kayganda ring pagnilayan

may magagawa inaapi man

inuuyam man sa kabagalan

mahinahon at di nagyayabang

tusong matsing nga'y kanyang tinalo

sa karera'y talo ang kuneho

kalabaw nga'y tinalong totoo

ang pagong nga'y sadyang kaytalino

kung Batibot napanood n'yo rin

bida'y Pong Pagong at Kiko Matsing

tiyak kayo'y may natutunan din

at kabataan n'yo'y kaysaya rin

01.29.2026

* litrato mula sa google